Vaderliefde volgens Arnon Grunberg
maandag 2 oktober 2006 om 17:47
Door Marieke Kremer
Arnon Grunberg slaat met zijn nieuwe roman Tirza een andere weg in. Minder grappig en absurd, maar juist daardoor komt
het verhaal over vaderliefde des te harder aan.
Op www.tirza.nl moppert een handjevol internetters nog na omdat ze vakkundig zijn 'opgelicht' door Arnon
Grunberg. Die begon eind juli onder de schuilnaam Tirza een weblog, waar een zogenaamd 18-jarig meisje over haar
dagelijkse beslommeringen vertelde. Twee maanden en een kleine honderd reacties later, bleek dat de site slechts een
gimmick was om Grunbergs laatste werk te promoten. Het is begrijpelijk dat wie oprecht reageerde op Tirza's berichten,
zich nu een beetje belazerd voelt. Maar publiciteitstunts lijken nu eenmaal bij deze schrijver te horen. Het boek zelf
is er in elk geval niet minder om. Tirza is waarschijnlijk Grunbergs meest aangrijpende roman tot nu
toe.
Op de weblog werd de wereld beschreven door de ogen van het meisje, in de roman is het
haar vader die het woord voert. Jörgen Hofmeester heeft alles gehad wat een mens zich maar kan wensen: een goede baan
bij een literaire uitgeverij, een representatieve vrouw en een mooi huis in het 'goede deel' van de Van Eeghenstraat in
de Amsterdamse buurt Oud-Zuid. Plus twee prachtige dochters: Ibi en Tirza. Sinds Hofmeester zijn oudste op 15-jarige
leeftijd betrapte terwijl ze zich gewillig liet nemen door de Duitse onderhuurder, is zijn relatie met haar wat
bekoeld. Maar Tirza maakt alles goed: zij is zijn oogappel, vol aanbidding noemt hij haar zijn 'zonnekoningin'.
In de boeken van Grunberg hebben gelukkige mensen geen bestaansrecht, en ook nu stuurt
hij zijn hoofdpersoon zonder pardon het inferno in. Dat zijn echtgenote er met een ander vandoor ging, daar kon
Hofmeester nog mee leven. Als verantwoordelijke en beschermende vader zorgde hij ervoor dat zijn kinderen hun moeder
nauwelijks hoefden te missen. Moeilijker werd het toen zijn werkgever hem boventallig verklaarde. Daar kwam nog eens
bij dat zijn met pijn en moeite bij elkaar gesprokkelde spaarcenten door een verkeerde belegging in het niets
verdwenen.
Op het moment dat het verhaal begint, is Ibi al het huis uit en staat Tirza op het punt
hetzelfde te doen. Hofmeester wil tot dat moment zoveel mogelijk tijd met haar doorbrengen, maar zijn echtgenote
bederft de boel door plotseling weer op de stoep te staan. Ze kon nergens anders heen, en haar man is zo fatsoenlijk
haar niet de straat op te schoppen. Met genadeloze precisie beschrijft Grunberg hun verbeten geruzie en hun afkeer van
elkaar. Maar eigenlijk is deze relationele ellende slechts een zijlijn. Voor Hofmeester draait alles om Tirza, het
licht in zijn leven. Nu zij hem gaat verlaten, dreigt hij de grond onder zijn voeten te verliezen. En dat heeft
gevolgen voor zijn verstandhouding met haar.
Met Tirza lijkt Grunberg een nieuwe weg te zijn ingeslagen. Het absurdisme
uit voorgangers als De joodse
messias, De asielzoeker en De geschiedenis van mijn kaalheid (onder
pseudoniem van Marek van der Jagt), heeft plaatsgemaakt voor een meer realistische, sobere stijl. Gevolg is dat er
minder te lachen valt, maar dat het verhaal wel harder aankomt. Hofmeester zegt ergens dat hij een mens zonder
mededogen is, dat hij mededogen verafschuwt, maar juist dat gevoel roept hij op. Een man die alles voor zijn dochter
overheeft en toch jammerlijk faalt: dat is een vreselijk gegeven. En Grunberg maakt het pijnlijk duidelijk dat de weg
naar de hel inderdaad geplaveid is met goede voornemens.
Natuurlijk is niet elke ouder-kind relatie verdoemd. Toch zullen veel lezers, vooral
degenen die uit hun kinderen hun grootste geluk halen, zich herkennen in Hofmeesters kwellingen. Als roman over
verstikkende ouderlijke liefde is Tirza meer dan geslaagd. Tegelijkertijd vertelt het hoe iemands innerlijke
beschaving zomaar aan flarden kan worden gescheurd als hij iets dreigt kwijt te raken waarzonder hij denkt niet te
kunnen leven. Er ligt geen hoop in Grunbergs woorden, maar ze zijn wel wonderschoon.
Arnon Grunberg - Tirza. Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar. Î 19,90. 430 blz.
